Huiswerk maken begeleiden

Het maken van huiswerk en het leren van lessen verloopt voor sommige kinderen uit de lagere school zonder problemen.
Deze kinderen doen dit zonder morren.
Voor andere kinderen is dit elke avond opnieuw een grote opgave. Ze kunnen zich niet concentreren en worden constant afgeleid, ze willen liever buiten spelen of TV kijken, ze zijn onzeker,….
Ook jongeren uit het secundair onderwijs kunnen problemen hebben bij het maken van hun huistaken en het studeren. 
Als ouder wil je dan graag helpen, maar vaak weet je niet goed hoe je dit het beste aanpakt.

In dit dossier verneem je er meer over.
Het dossier werd opgemaakt door Hilde Raets, lector aan Lessius Antwerpen

Wat kan je doen?

Om te komen tot zelfstandigheid is het dus belangrijk elke huiswerkbegeleiding aan te passen aan de noden van elk kind/elke jongere, elke ouder, elke school. Er is dus geen standaardpakket dat je als ouder kan doorlopen om te komen tot dé ideale huiswerkbegeleiding.  Er zijn wel een heel aantal handvaten, tips van waaruit je kan vertrekken. Jij als ouder bent dé ervaringsdeskundige met betrekking tot jouw zoon/dochter. Jij kan dus deze handvaten, met wat creativiteit, aanpassen aan de noden van je kind en er dus uithalen wat voor jou als ouder én voor jouw zoon/dochter het meest zinvol is. Soms is het opstellen van een goede studieplanning bijvoorbeeld al meer dan voldoende. Uiteraard kan je ook altijd aan de leerkracht extra tips vragen. Hij/zij heeft ook een goed zicht op jouw kind en de schoolse situatie. 

Waar kan mijn zoon/dochter het beste studeren?

“Vandaag geen huiswerk aan de keukentafel want mama krijgt bezoek, niet studeren in de huiskamer want papa wil TV kijken, ik wil niet boven gaan zitten want dan voel ik me zo alleen, ik wil je hier bij mij in de keuken zodat ik kan controleren of je wel doorwerkt, jouw bureau is ook altijd een rommelboel,… “

Klinkt dit je bekend in de oren? Kijk dan hier voor enkele handvaten rond het vinden van een goede studieplek. Ondervinden jullie thuis geen problemen met het vinden van een goede studieplek? Super! Kijk dan hieronder of er eventueel zaken zijn waar je wel hulp kan gebruiken.

• Kies een plek waar je zoon/dochter zich goed voelt: sommige kinderen willen graag wat leven rondom zich, dan is een plekje aan de keukentafel ideaal. De meeste kinderen hebben echter nood aan volstrekte rust, dan is een rustige plek op de kamer meer aangewezen. Laat je zoon/dochter deze ruimte ook zelf inrichten.
• Kies steeds dezelfde plek: het is belangrijk dat je zoon/dochter de studieplek associeert met het maken van huiswerk, het leren van lessen. Laat hem/haar dus niet werken in de zetel, op het bed, achter de computer want dit wordt geassocieerd met ontspanning en slapen.
• Zorg voor zo min mogelijk afleiders: als je zoon/dochter snel afgeleid  is (bv. een pen wordt een vogel die gaat vliegen, of een bouwinstrument) plaats de werktafel dan voor een kale muur en berg alles op in een schuif. Het strikt noodzakelijke materiaal (bv. balpen, meetlat) kan je in een potje op het bureau plaatsen. Schakel GSM, internet en TV uit: zorg voor duidelijke afspraken hierrond met je kind! Zeker voor tieners is dit laatste heel belangrijk. 

Wanneer moet mijn zoon/dochter studeren?

“Moet jij niet beginnen met je huiswerk? Heb je nu al gedaan? Kan je niet al wat vooruit studeren voor je examens bijvoorbeeld? Neem je nu weeral pauze? Studeer je niet wat te veel?”

Al deze vragen zorgen voor stress in het gezin, zowel voor jezelf als voor je zoon/dochter (en de anderen). Stress die je kan vermijden door duidelijke afspraken te maken. Hoe?

• Zorg voor een vaste planning: wij mensen zijn gewoontedieren. We hebben nood aan een vaste structuur, zeker wanneer we samenleven met anderen. Het is dan ook belangrijk om een vaste planning op te stellen. Hoe strak deze planning gehanteerd wordt, is (je raadt het al) erg afhankelijk van je zoon/dochter en van jezelf. Je mag geen slaaf worden van deze planning. Je moet je bv. kunnen laten verrassen door een ongepland bezoek van oma, een daguitstap met het gezin bij mooi weer,…. Je planning moet dus een hulpmiddel zijn, geen keurslijf. Door een vaste planning te maken weet iedereen wanneer er gestudeerd moet worden of wanneer er huiswerk gemaakt moet worden. Maar, belangrijker nog, door een planning weet ook iedereen wanneer er niet gestudeerd moet worden. Met een schriftelijke planning wordt zwart op wit duidelijk dat er slechts een deel van de avond gespendeerd moet worden aan huiswerk en het andere deel aan ontspanning, fijne tijd met het gezin, tv, pc,… Dit alles zorgt voor minder discussies en dus ook voor minder ruzie, minder stress en minder gezeur. Overtuig ook je zoon/dochter van de voordelen (laat hem/haar eventueel zelf ook nog extra voordelen bedenken) of probeer het gewoon uit, zo leren jullie vanzelf wat het voordeel is. Bij leerlingen uit het secundair onderwijs is het heel belangrijk hen te betrekken bij het opstellen van deze planning. De kans op slagen is namelijk veel groter indien ze de planning zelf (of samen)hebben opgesteld en ze verantwoordelijk worden gesteld voor het opvolgen van deze planning.
• Zorg voor een planning die realistisch, soepel, concreet, maar vooral ook intensief is:
  Realistisch: houd rekening met de planning van het gezin (tijdstip eten, beschikbaarheid ouders) en met de planning van je kind/tiener (capaciteiten, tempo, hobby’s)
  Soepel: er moet ruimte zijn om wijzigingen aan te brengen bij onverwacht bezoek, een onverwachte extra grote toets,…
  Concreet: leg duidelijk en concreet vast hoeveel uren, minuten er gewerkt zal worden aan welke toets, taak, oefening,…. Hoe lang je zoon/dochter met huiswerk bezig moet zijn, is afhankelijk van de leeftijd, de leerkracht en het kind. Vraag dit gerust na bij de leerkracht. Plan ook de pauzes concreet in. Laat je zoon/dochter maximum 1 uur aan een stuk werken (beter nog met blokken van 30, 40 of 50 minuten): ons geheugen kan niet meer aan! Werk met korte pauzes van 10 à 15 minuten en zorg ook dat deze pauzes actief zijn: buitenspelen, babbeltje slaan en dus geen tv, boek, pc,…
  Intensief: wat je doet, doe dit goed en intensief! Je zoon/dochter kan beter drie kwartier intensief studeren dan 2 uur met een half oog op de TV.
• Zorg voor een evenwichtige planning: naast inspanning (studie), moet er ook voldoende ruimte zijn voor ontspanning en sociale contacten. Plan dus ook ontspanning en sociale activiteiten in je weekplanning in. Deze structuurkaarten gemaakt door Klasse kunnen eventueel helpen.

Hoe breng ik orde en structuur in de studie van mijn zoon/dochter?

“Overal rondslingerende bladeren, het te studeren boek vergeten op school, boekentas een puinhoop, chaos bij thuiskomst na school,…”

Ook het gebrek aan orde en structuur in de studie kan voor veel stress zorgen en het verliezen van onnodige punten. Maar hoe zorg je voor meer orde en structuur? Indien je zoon/dochter problemen heeft met structuur in de studie, bekijk dan onderstaande tips.

• Orde en structuur in mappen en schriften: werk bv. met een kleurclassificatiesysteem waarbij je alles van een zelfde vak in dezelfde kleur doet (bv. voor taal heb je een groen oefenschrift, een groene map, groen kaftpapier). Je kan deze kleuren eventueel doortrekken naar lades in je bureau of een schap in je kast. In dit filmpje van TV Klasse wordt het kleurclassificatiesysteem geïllustreerd. Naast kleuren, kan je ook werken met cartoons, tekenfilmhelden,…: wees creatief.
• Orde en structuur in de boekentas: zorg voor een duidelijke regelmaat met betrekking tot de boekentas. Leer je zoon/dochter bv. om na thuiskomst onmiddellijk de boekentas helemaal leeg te maken (boterhammendoos op aanrecht, afval in prullenmand, te handtekenen papieren aan ouder geven, lesmateriaal op hoek van het bureau,…). Na het huiswerk (beter dan de volgende morgen) wordt gekeken in de schoolagenda welk materiaal de volgende dag nodig is. Het kind neemt per vak de nodige boeken en schriften en vergeet ook niet het bijkomend materiaal (bv. turngerief, knutselmateriaal) in de boekentas te stoppen. Doe dit eerst een aantal keer voor aan je kind (de klasagenda kan hierbij een goede hulp zijn). Laat je kind dit daarna zelf doen, maar houd nog wel een oogje in het zeil. Tenslotte geef je de volledige verantwoordelijkheid aan je kind. Bij tieners kan je bv. werken met een boekentaslijstje.
• Rustig vertrekken en thuiskomen: zorg voor een duidelijke en vaste structuur ’s ochtends en bij het thuiskomen. Bedenk bv. met je kinderen een letterwoord waarin alle stapjes (bv. schoenen uit, jas aan kapstok, boekentas leeg, handen wassen,…) te vinden zijn.  

Welke studiemethode kan mijn zoon/dochter het best gebruiken?

Ook al weet je waar, wanneer en met welke materialen je aan de slag zal gaan, dan nog kan het studeren op zich een hele klus zijn. “Ik heb uren gestudeerd en nog kan ik het niet, het lijkt wel of ik niets in mijn geheugen kan opslaan; ik krijg mijn woordjes van Frans niet geleerd; mijn zoon weet gewoon niet hoe hij er aan moet beginnen; volgens mij heeft mijn dochter gewoon een foute studiemethode,…”

Maar is er wel iets zoals de juiste studiemethode?

Het ontwikkelen van een goede studiemethode is iets waar je kinderen tijdens de schooluren heel wat tijd aan besteden. Het is dus zeker niet de bedoeling dat jij als ouder ook nog een cursus “leren studeren” aan je kind/tiener geeft. Toch kan het in sommige gevallen goed zijn om ook zelf te weten op welke manier het best gestudeerd wordt. Op die manier kan je je zoon/dochter ondersteunen wanneer hij/zij aangeeft hier problemen mee te hebben.

Een goede studiemethode omvat 5 opeenvolgende stappen, namelijk verkennen, begrijpen, structureren, integreren en toepassen, memoriseren en uiteraard herhalen.

• Stap 1: verkennen: alvorens te starten met het studeren, is het belangrijk dat je zoon/dochter de leerstof eerst op een actieve manier verkent door er in te bladeren. Vragen die hierbij gesteld kunnen worden, zijn: wat staat er in de inhoudstafel, hoeveel pagina’s moet ik effectief studeren, moet ik de prenten ook bestuderen,… Indien er geen inhoudstafel aanwezig is, moedig je zoon/dochter dan aan dit zelf te maken. Een inhoudstafel is namelijk dé kern van de hele leerstof.
• Stap 2: begrijpen: velen leren iets van buiten zonder dat ze echt begrijpen wat ze precies aan het leren zijn, een beetje zoals “een kip zonder kop”. Je kan pas iets onthouden als je het ook echt begrijpt (dat maakt bv. waarom het leren van woordjes in een vreemde taal zoals bv. Russisch zo moeilijk is, want niet te begrijpen voor ons). Wat kan je zoon/dochter doen als hij/zij bepaalde zaken niet begrijpt?: opzoeken in een woordenboek, op internet, in een encyclopedie,  extra uitleg vragen aan jou als ouder, aan de leerkracht, aan een vriend(in),…  Indien je kind de leerstof niet begrijpt of geen structuur kan vinden in de leerstof, kan het nuttig zijn om een schema te maken. Of misschien heeft je zoon/dochter in de klas  geleerd met mind-maps te werken (http://www.youtube.com/watch?v=soj4RKksLmg&feature=related)? Ook het maken van samenvattingen is zeer zinvol om iets beter te kunnen begrijpen. Dit kan je ook samen met je zoon/dochter oefenen. Je kan altijd aan de leerkracht vragen wat voor soort schema’s, samenvattingen,… het meest passen bij welke vakken.
• Stap 3: integreren en toepassen: in deze fase moet je zoon/dochter oefeningen maken en eventueel eigen voorbeelden bedenken. Deze fase wordt belangrijker naarmate je zoon/dochter ouder wordt. Aarzel zeker niet om extra oefeningen te vragen aan de leerkracht.
• Stap 4: memoriseren: sommige kinderen slaan deze stap over en zijn al tevreden als ze de leerstof begrijpen. Het memoriseren mag echter niet vergeten worden. Je kan je kind helpen met het verzinnen van trucjes om bepaalde zaken te memoriseren bv. rijmpjes maken, een zin maken met de eerste letter van elk te onthouden woord,…  Het ene kind memoriseert voornamelijk door te lezen, anderen door te luisteren, te kijken of te schrijven.
• Stap 5: herhalen: deze stap is de belangrijkste, maar jammer genoeg ook de minst populaire. Ook hier kan jij als ouder optreden door de leerstof af te vragen bv. in de vorm van een leuke quiz, je kan ook aan je zoon/dochter vragen de leerstof uit te leggen (nu ben jij de leerling en je zoon/dochter de leerkracht), laat je kind zijn schema of inhoudstafel terug opstellen,…: ook hier kan je dus creatief én samen met je zoon/dochter zoeken naar mogelijkheden. 

Hoe kan ik mijn zoon/dochter blijvend motiveren?

Voor sommige kinderen hoort huiswerk maken er nu eenmaal bij en gaat dit ook op een zeer vlotte manier. Voor anderen is het elke dag weer een enorme marteling en dus ook een ware uitputtingsslag in het gezin. Speciaal voor deze laatste categorie zijn hier nog enkele aandachtspunten te vinden rond het blijvend motiveren van je zoon/dochter.

• Zorg voor voldoende emotionele ondersteuning: ook al zit je niet dagelijks naast je zoon/dochter, of ook al vraagt hij/zij niet veel hulp bij het huiswerk, laat toch merken dat je hem/haar steunt bij de studie door bv. af en toe vragen te stellen. Geef je kind ook vertrouwen in het eigen kunnen.
• Probeer op huiswerkmomenten een werksfeer te creëren: voor het kind is het altijd fijn dat als hij/zij bezig is met het huiswerk, papa aan het koken is en mama bezig is met de administratie. Zorg dus voor een werksfeer op momenten dat je zoon/dochter bezig is met het huiswerk, maar ook voor een ontspannen sfeer wanneer je zoon/dochter ontspanning neemt. Zorg er dus voor dat je niet de hele avond ‘politieman/vrouw’ moet spelen bij het maken van het huiswerk: wees bovenal ouder in plaats van hulpleerkracht!
• Punten zijn niet alles: we hebben snel de neiging om het resultaat, de punten, centraal te stellen en ook te gaan vergelijken met anderen. Probeer niet enkel het resultaat, maar ook de positieve inzet te belonen. Vergeet ook niet dat er buiten school nog heel wat andere zaken zijn waarin je zoon/dochter misschien uitblinkt (bv. een hobby): geef ook hiervoor voldoende aandacht en complimenten.
• Stimuleer zelfstandigheid: het is heel belangrijk dat kinderen en zeker ook jongeren zelf veel suggesties mogen geven bij het uitwerken van deze huiswerkbegeleiding. Dit zal er zeker voor zorgen dat ze meer gemotiveerd zijn.

Wat als het moeilijk blijft?

Bij sommige kinderen zijn deze algemene aandachtspunten niet voldoende en is meer intensieve, op maat gemaakte begeleiding nodig. In zo een gevallen kan je best contact opnemen met de leerkracht om met hem/haar te bespreken of je de hulp van het CLB kan inschakelen. Ook het inroepen van externe hulp is mogelijk bv. van een leerlingbegeleider, logopedist, remedial teacher, psycholoog/pedagoog,….  Het CLB zal je vast enkele goede adressen kunnen bezorgen.

Hoe belangrijk is het?

In de opvoeding is het belangrijk dat we de zelfstandigheid van onze kinderen stimuleren, ook bij het maken van hun huiswerk en het leren van lessen. Dit is echter niet altijd zo gemakkelijk. Niet elk kind kan namelijk onmiddellijk zelfstandig zijn huiswerk maken. Ook jongeren uit het secundair onderwijs hebben soms nog begeleiding nodig bij het leren van hun lessen. Elk kind/elke jongere is dus uniek en vraagt een specifieke aanpak. Zo heeft elk kind zijn eigen temperament (bv. druk of net heel rustig) en een eigen intelligentie. Sommigen hebben ook een bijkomende aandachtsproblematiek, een leerproblemen, een gedragsprobleem,…. Daarnaast is elke ouder en elke school uniek. De ene school geeft elke avond veel huiswerk, de andere school geeft een klein pakket waarbij de ouders en het kind zelf mogen inschatten hoeveel ze hiervan uitwerken.

Belangrijk hierbij is dat je weet dat deze zelfstandigheid niet in 1 2 3  bereikt zal zijn. In het begin zal je zoon/dochter geholpen moeten worden, om bepaalde zaken later zelfstandig op te kunnen nemen. Oefen ze dus in met je zoon/dochter, volg de afspraken ook op zodat ze een gewoonte, een automatisme worden. In het begin zal dit dus een extra inspanning van jou als ouder vragen, maar wanneer alles meer een gewoonte wordt, zullen deze inspanningen snel lonen. Laat hierbij veel initiatief komen uit je zoon/dochter zelf. Maak samen afspraken, stel samen regels op,….  Als de initiatieven ook vanuit hen komen, is de kans namelijk groter dat ze gemotiveerd zullen zijn én is dus de kans op slagen groter. Achteraf kan je hen dan ook op deze afspraken en regels aanspreken (“dit is wat WIJ hadden besproken en wat JIJ zelf bedacht had”). Ook voor tieners is het heel belangrijk dat je dit samen met hen doet.