• Onderscheid maken is moeilijk

Inderdaad, een kleutertje heeft veel fantasie. Goed dat je dit beseft en niet boos wordt of straft. Op deze leeftijd kunnen kinderen nog geen onderscheid maken tussen fantasie en liegen. Toch gebeurt het al dat ze fantaseren om er zelf voordeel uit te halen. Begrijpelijk dat ouders dan denken dat hun kind liegt.

• Liegen of fantaseren?

Als ouders kunnen jullie je kleuter helpen om het onderscheid te leren maken tussen fantaseren en liegen. Ga eens na wanneer hij ‘een leugentje’ vertelt? Gebeurt dat als hij toch een snoepje genomen heeft en het niet mocht? Doet hij het om zich uit de slag te trekken? Is hij bang dat jullie boos zijn als hij het toegeeft? Of is het eerder zijn manier om te beginnen experimenteren met ‘grapjes’ of ‘foppen’?

• Benoemen helpt

Dikwijls is er wél een achterliggende reden om de waarheid te verzwijgen. Jonge kinderen zijn zich daar nog niet van bewust. Als je hier zicht op krijgt, kan je hem helpen om het onderscheid te maken. Effectief benoemen dat je door hebt dat het om een fantasie of om een leugen(tje) gaat - zonder meer heisa - is zeker een goede start. De ontwikkeling van het geweten is op deze leeftijd in volle evolutie. Als hij weet dat het niet erg is om te vertellen wat er echt is gebeurd, krijgt hij meer vertrouwen.

Deze vraag werd beantwoord door de Opvoedingslijn.

Dit antwoord werd geformuleerd door de webnanny van Reddy Teddie.

Kleuters liegen niet omwille van een slecht karakter. Ze kennen nog niet echt het verschil tussen fantasie en werkelijkheid.

Omdat kleuters zo’n levendige fantasie hebben, "verdwalen" ze af en toe in de realiteit. De vertelsels die hieruit voortkomen kunnen door volwassenen onterecht als leugens beschouwd worden. Verder durven kleuters ook hun wensen voor werkelijkheid aannemen. Je dochter wenste dat het handenwassen al voorbij was. Daarom vertelt ze het je doodleuk ook al is het onmogelijk. Omdat ze zich pas afspraken herinneren als je hen erop attent maakt (we kijken geen uren per dag tv), gebruiken kleuters soms leugentjes om bestwil. Daarom lijkt het uren tv kijken bij oma nog niet “teveel”.

Soms liegen kleuters ook wanneer ze bezig zijn een moeilijk gevoel te verwerken, zoals angst bij het slapengaan. Ze zeggen dat ze nooit bang zijn, maar vragen je wel even onder het bed te kijken, om te weten of er toch geen monsters verstopt zijn.

Omgaan met de waarheid is iets nieuws dat kleuters op deze leeftijd moeten leren. Als ouder kan je hen helpen door uit te leggen dat je beter niet kan liegen. Maak met hen het onderscheid tussen wat waar en niet waar is. Echt ingaan tegen het liegen hoeft niet. Begeleid hen om het verschil te zien tussen werkelijkheid en fantasie. Zo begrijpen ze zelf stilaan dat je het best bij de waarheid blijft. Zeg tegen je kind : “ Ik denk dat jij graag zou hebben dat je  handen al gewassen zouden zijn he, maar het is nog niet zo” in plaats van “Je liegt”.

Dit antwoord werd geformuleerd door De Keerkring, Opvoedingstelefoon.

Jullie zoon probeert duidelijk zijn grenzen te verleggen en is volop aan het experimenteren. En omdat hij bang is voor je reactie, doet hij sommige dingen in het geniep. Dat zijn niet toevallig juist die activiteiten waarvan hij verwacht dat je er problemen over maakt, zoals uitgaan en roken.

Probeer de situatie met hem te bespreken, rustig en zonder hem te beschuldigen. Als je zeker bent van de feiten, confronteer hem er dan mee. Vraag waarom hij het verbergt en ontkent. Pols ook waarom het voor hem zo belangrijk is om te roken en uit te gaan. Geef hem de kans om erover te praten.

Een eerlijke houding van jouw kant ondersteunt het feit dat je eerlijkheid belangrijk vindt en benadrukt het vertrouwen in elkaar. Als hij weet dat jullie roken op zich niet noodzakelijk verbieden, heeft hij ook geen reden meer om erover te liegen. Uiteraard moeten jullie heel duidelijk jullie eigen grenzen stellen en aangeven.

En denk eraan: kinderen maken fouten tijdens hun ontwikkeling, ook jullie zoon, maar fouten kun je weer goedmaken. Perfecte kinderen bestaan nu eenmaal niet. Als je daar rekening mee houdt, is de teleurstelling misschien minder groot.

Onze algemene morele code schrijft voor dat liegen niet toelaatbaar is. Toch wordt liegen in de sociale omgang soms getolereerd en in bepaalde gevallen zelfs geprefereerd boven het vertellen van de waarheid. Dat heet dan 'een leugentje om bestwil'.  

Ieder kind vertelt wel eens een leugentje. Dat is normaal. Jonge kinderen leven zijn zich nog niet altijd bewust van liegen, en dat komt door hun ontwikkeling. Een kind van 11 jaar daarentegen weet wel al dat ze de waarheid kan verdraaien omdat ze bang is voor de reactie anderen. 

Daarom is het heel belangrijk hoe je als ouder reageert. De meeste kinderen vinden het niet leuk als ze betrapt worden. Als je dan als ouders heel erg boos wordt, of als je je kind verwijt dat het nooit eerlijk is, of als je straffen geeft die te zwaar zijn in verhouding tot het ongewenste gedrag, dan werk je in de hand dat je kind de volgende keer opnieuw niet de waarheid vertelt, uit angst voor jouw reactie.  

Kinderen met een positief zelfbeeld en voldoende gevoel van eigenwaarde, liegen doorgaans niet zo veel. Kinderen met een laag zelfbeeld daarentegen, liegen meestal veel meer. Misschien omdat ze denken: "Het maakt toch niet uit wat ik doe of zeg, niemand vindt me aardig, dus dit kan er ook nog wel bij."  

Wees voortdurend duidelijk tegenover uw dochter, en geef haar eenduidige boodschappen, zodat ze precies weet wat wordt bedoeld. Zo versterk je haar gevoel van veiligheid, waardoor ze het niet meer zo moeilijk vindt om de waarheid te vertellen.  

Moedig uw dochter aan om te vertellen wat er is gebeurd of wat ze heeft beleefd, ook al krijgt u dan dingen te horen die u misschien minder prettig vindt. Geef haar het gevoel dat ze de ruimte krijgt om het leven te onderzoeken en te ervaren. Laat haar fouten maken. Daar leren kinderen van!  

Geef daarnaast ook het goede voorbeeld en zoek eventueel hulp van buitenaf.

Dit antwoord is gebaseerd op een vraag van de Ouders Online.

Kinderen kunnen gaan liegen en stelen wanneer zij emotioneel in de knel zitten. Mogelijk laat uw zoon door te stelen aan u zien dat het niet goed met hem gaat, of dat hij zich niet begrepen voelt. De meeste jongens laten dan ook in hun lastig gedrag zien dat ze zich rot voelen. Meisjes verinnerlijken meestal de problemen, en dan duurt het een tijd voordat de omgeving in de gaten heeft wat er aan de hand is.

Praat er dus over met je kind op een rustig moment, bijvoorbeeld tijdens de afwas...Ouders zijn vaak bang hun kind valselijk te beschuldigen, maar als de feiten zo duidelijk zijn, als in bovenstaand geval, dan maak je het een kind nog moeilijker door te vragen om eerlijk te bekennen dat hij heeft gestolen. Een kind zal dan vaak gaan liegen omdat het bang voor straf is, of omdat het zijn ouders niet wil teleurstellen.

Wanneer er eenmaal gelogen wordt, is het heel moeilijk om daar weer op terug te komen.

Wanneer uw zoon liegt is het belangrijk om hem duidelijk te maken dat u het liegen op zich al, los van de daad, erg vindt. Maak hem duidelijk dat het het vertrouwen tussen u beiden schaadt. Dat is ook voor hem vervelend.

Probeer er dus achter te komen waarom hij steelt, maar geef hem ook een passende straf. Hij moet namelijk ook leren, dat al zou hij stelen als uiting van je rot voelen, stelen niet de manier is en bestraft wordt. Dus wijs het stelen af, maar niet zijn persoon.

Een passende straf kan zijn het geld terug te verdienen door klusjes voor u te doen. Samen kan je dan bepalen welke klusjes hoeveel geld opbrengen. Dit kan iets gezamenlijks worden. Dat is goed want tijd en aandacht van u zal hem goed doen, en de negatieve aandacht wordt dan omgevormd in positieve.