Wat kan je doen ?

• Elk gezin is uniek

We kennen wel veel ‘gezinnen’, maar omdat ieder gezin zich elke dag weer op zijn eigen manier vorm geeft, is elk gezin uniek. Voor ieder van ons is ‘het gezin’ toch altijd vooral ‘mijn gezin’. Er is dus ook niet één manier om je gezinstijd vorm te geven: dat doet elk gezin op zijn eigen manier, en dat is goed. Inspelend op de gezinssamenstelling, woonomstandigheden, bezigheden, voorkeuren en karakters van de gezinsleden, hun onderlinge relaties… vindt elk gezin wel zijn eigen oplossingen.

• Weet dat quality time een term is van (drukke) volwassenen, niet van kinderen

‘Quality time’ is vooral een concept van volwassenen. Zeker ‘drukbezette’ ouders ervaren dat kwaliteitstijd met het gezin er niet ‘zomaar’ is, onder meer door de lastige combinatie met arbeid en vrije tijd. De quality time waar zij naar streven is dan ‘speciaal vrijgehouden momenten om iets met het hele gezin te doen’. Kinderen echter willen verschillende soorten tijd samen doorbrengen, en ook tijd voor zichzelf. Bekeken vanuit kinderen kan je kwaliteitstijd dus niet te vereenzelvigen met één soort tijd of activiteit, zoals een pretparkbezoek. Dat wil zeggen dat je die tijd niet zomaar kunt ‘afkopen’ met speciale gezinsactiviteiten. Kinderen vinden kwaliteitstijd vooral midden in de dagelijkse gezinstijd. Dat maakt het aan de ene kant niet makkelijker – kinderen willen dagelijks op je kunnen rekenen – maar het is ook een geruststelling. Kwaliteitstijd kan er zijn op allerlei mogelijke manieren en momenten.

• Geef de diverse soorten gezinstijd elk hun kans

Voor kinderen betekent ‘kwaliteitstijd in het gezin’ een afwisseling van verschillende soorten gezinstijd. Elke soort tijd binnen het gezin heeft zijn eigen waarde. Zorg dus voor een afwisseling daarin, zodat elk kind (en elke ouder) er zijn of haar eigen voorkeuren in kan vinden. Sommige kinderen zijn heel graag samen bij andere gezinsleden, anderen kunnen echt op hun eentje bezig zijn, velen willen liefst een combinatie van beide. Zorg dus zeker voor samentijd en voor tijd om eens met één kind apart bezig te zijn, maar ook bewust voor momenten en plekken waar je kind eens alleen bezig kan zijn of met andere kinderen onderling.

Ook de tijd samen-apart is voor kinderen erg belangrijk omdat het een stukje eigen tijd in een heel vertrouwde omgeving biedt. Het grote verschil met echt alleen thuis zijn, wat maar weinig kinderen graag doen, tenzij voor korte periodes overdag, is dat de anderen er zijn om even iets te komen tonen of te komen zeggen, en gewoon omdat ze ‘er zijn’ op zich. Het is dus helemaal niet nodig om altijd echt dingen ‘samen’ te doen als je samen thuis bent.

• Bescherm de tijd die je waardevol vindt

Zorg voor structuur in de tijd: vaste rituelen en routines zorgen ervoor dat samenmomenten niet elke keer weer moeten afgesproken worden. Je beschermt zo gezinstijd die je waardevol vindt én geeft jouw gezin meer vorm. Vaste samenmomenten zijn ankerpunten die de dag een vertrouwde structuur geven. Ze ritmeren de gezinstijd mee.

Zo is het eten een dagelijkse routine die de tijd in het gezin structuur geeft. Iedereen is thuisgekomen van school, werk of hobby, en de maaltijd brengt het gezin weer even samen. Dat zijn betekenisvolle momenten van samenhorigheid en van lichamelijke en emotionele zorg. Die dagelijkse kost verdient speciale bescherming. Eten ‘moet’ eigenlijk, maar door het altijd samen en op vaste tijdstippen te doen en het zo uitdrukkelijk als een samenmoment vorm te geven, geef je het een groter belang.

Samentijd kan je ook vormgeven in eigen ‘rituelen’, bijvoorbeeld een vast ‘aperitiefmoment’ om samen de werk- en schoolweek af te sluiten en het weekend in te zetten. Dergelijke rituelen hebben betekenis omdat ze het gezin expliciet ‘als familie’ samenbrengen, vaak op een heel eigen manier: niet elke familie doet het zo.

• Weet dat ook drukbezette ouders onmisbaar zijn

Dat er momenten zijn met het hele gezin, vinden kinderen erg belangrijk. In tweeoudergezinnen is tijd met beide ouders dan ook van belang. Als een van de ouders vaak afwezig is, laat thuis komt en maaltijden mist of thuis nog veel met het werk bezig is, wordt dit als een gemis ervaren. Kinderen begrijpen dat het werk eisen stelt, maar vinden het jammer dat de drukbezette ouder dan soms “niet meedoet”. Dat is ook zo als de andere ouder heel vaak thuis is: kinderen hebben dan wel voortdurend een ouder in de buurt, maar ook deze kinderen geven net zo goed aan dat ze de andere, drukbezette ouder missen.

De bedrituelen kunnen dan een mooie kans zijn om wat tijd samen te vinden, maar eigenlijk is het vooral de dagelijkse, heel gewone tijd samen waar kinderen dan naar verlangen. Misschien lukt het normaal niet om met z’n allen samen te ontbijten tijdens de werkweek. Maar wie weet is het, mits enige flexibiliteit in de werkuren, wel haalbaar om daar één vaste dag per week toch voor te zorgen.

• Laat nog ruimte voor ongeplande tijd

We zien gezinstijd vaak als iets schaars omdat er in de praktijk niet alleen concurrentie is van de school- en werktijd, maar ook nog eens van de vrijetijdsbestedingen van de kinderen. Die moeten ook meestal gepland worden omdat ze plaatsvinden op vaste plekken en tijdstippen. Het leuke aan de tijd in het gezin is voor kinderen juist dat er van alles kan gebeuren zonder dat er iets speciaals afgesproken of gepland moet worden. Broer of zus komt de kamer binnen en heeft een leuk idee, een ouder stelt voor om een cake te bakken of haalt plots een gezelschapsspelletje boven…

Het spelen van gezelschapsspelletjes is voor kinderen trouwens een typisch voorbeeld van samentijd. Het gebeurt vooral ongepland en op vraag van de kinderen. Het is immers samentijd die zich afspeelt op het terrein van de kinderen zélf. Gezelschapsspelletjes spelen is voor kinderen gezinstijd ‘pur sang’: heeft niets routineus en het valt ook niet samen met bepaalde taken (zoals die rond de maaltijd wel bestaan). Juist daarom is het zo fijn als heel het gezin meedoet en het niet louter iets van kinderen onderling blijft.

Die ongeplande leuke tijd kan overigens ook samenvallen met ‘nuttige’ tijd. Dat is heel typisch voor de familie: doelgerichte tijdsbestedingen – eten, kinderzorg, naar bed gaan, verplaatsingen – gaan vaak naadloos samen met waardevolle interacties tussen kinderen en ouders. De rit naar de sportclub kan het ogenblik zijn voor een goed gesprek, en de maaltijd is tegelijk een moment van opvoeding, leren en samenhorigheid. Heel dagelijkse, soms routineuze momenten in het gezinsleven kunnen stukjes ‘kwaliteitstijd’ vormen; zelfs tijdens de afwas of het opruimen wordt er gebabbeld of worden er al eens grapjes gemaakt. Die sterkte van gezinstijd hoef je niet opzij te schuiven om altijd maar weer te streven naar speciale ‘quality time’.