Emoties en gevoelens

Ken je dit liedje? Het refrein gaat zo:

Blij, blij, blij.
Wij zijn alleen maar blij.
We schuddebuikenrollebollen.
Voor altijd heerlijk blij.

(Kinderen voor kinderen, )

Heerlijk deuntje, je wordt er inderdaad helemaal blij van. Maar natuurlijk is niemand alleen maar opgewekt en vrolijk. Kinderen en volwassenen hebben een hele hoop gevoelens. Een mens maakt nu eenmaal wat mee op een dag. En gebeurtenissen roepen onvermijdelijk emoties op: ze maken je blij, fier, triest, boos, bang, onzeker... Je gevoelens kunnen delen, helpt om ze te accepteren. Om jezelf én anderen te leren kennen, begrijpen en waarderen.

 

(tekst: Nathalie Van Laecke)

Omgaan met emoties, wat is het?

Je kunt er heel wat grote theorieën aan vastknopen, maar opvoeden zit vaak in kleine dingen. Samen boodschappen doen, de bus nemen, de vaatwas vullen, een film kijken, vrienden over de vloer: doorheen de dagelijkse routine leer je samen leven en rekening houden met elkaar. Als je met z'n allen rond de tafel schuift voor het avondmaal, ben je vaak (onbewust) spontaan aan het opvoeden. Dan gaat het niet alleen maar over netjes leren eten en beleefd om de waterkaraf vragen, het is ook het moment om over je dag te vertellen en naar elkaar te luisteren. Je deelt grappige en vrolijke verhalen, maar ook dingen die je raakten. Wat je misschien kwaad of angstig maakte, wanneer je droevig of ontgoocheld was. 

Samen leren spelen en delen gaat niet vanzelf.

Elk gezin deelt ervaringen met elkaar. Of je nu in je eentje een kind opvoedt of een grote kroost hebt, of je hier geboren bent of elders, of je veel of weinig centen hebt, met een man of vrouw je leven deelt, kinderen hebt met een zorgbehoefte, een nieuw samengesteld gezin bent of met verschillende generaties onder één dak leeft: mensen die samenleven, maken samen dingen mee.

Fijne momenten en de bijhorende gevoelens van trots, vreugde en blijdschap delen we graag. Dat kost geen moeite, integendeel: we halen er energie uit en bouwen er mooie herinneringen mee. Maar ook onenigheid, ruzie, wrevel, woede, twijfel en verdriet horen erbij. Ouders en kinderen zijn het niet altijd eens en kinderen onder elkaar raken ook wel eens in de clinch. Samen leren spelen en delen gaat nu eenmaal niet vanzelf. Het uitbouwen van onderlinge relaties gaat gepaard met frustraties. Je botst op je eigen grenzen en op die van de ander. Dus komen boosheid, angst, onzekerheid, jaloezie... om de hoek loeren.

Gevoelens zijn nooit verkeerd

Door ook deze gevoelens toe te laten en bespreekbaar te maken, bouw je aan een veilig nest. Want praten over emoties werkt verbindend, het schept een hechte band. Bovendien geef je kinderen zo de boodschap dat gevoelens nooit verkeerd zijn. Dat het helemaal ok is om te zijn wie je bent en te voelen wat je voelt. Zelfs al zijn ze lastig onder woorden te brengen of moeilijk om mee om te gaan, emoties hebben een belangrijke functie: ze zijn een uitlaatklep voor spanningen. Wie deze van jongsaf leert uiten, groeit op tot een assertieve volwassene met een gezond zelfbeeld en meer zelfvertrouwen.   

Aandacht voor emoties, hoe belangrijk is het?

Hoe graag je het ook zou willen, het leven loopt niet altijd over rozen. Ook kinderen krijgen met vervelende situaties en tegenslag te maken. Ze zijn nerveus voor een proefwerk, hebben ruzie met een vriendje of voelen stress en verdriet omwille van een verhuis, een scheiding, ziekte of een overlijden in de familie. Je kunt kinderen niet behoeden voor deze emoties, maar je kunt hen wel leren om ermee om te gaan. Dat doe je in de eerste plaats door er samen over te praten. Kinderen die twijfels, angsten, verdriet en nare gebeurtenissen kunnen delen, voelen zich minder alleen. Ze ervaren dat ze gehoord, gerespecteerd en geliefd worden. Als je luistert en begrip toont, kunnen kinderen hun eigen emoties leren kennen en waarderen. En dat is een voorwaarde om ook de gevoelens van iemand anders te kunnen begrijpen en respecteren. Zo leren kinderen zich in te leven in de behoeften van anderen en ontwikkelen ze empathie.

Door te praten leren kinderen hun emoties uiten op een manier die door de omgeving aanvaard wordt. Ze krijgen de kans om gevoelens te ontladen en hoeven zich dus niet af te reageren door te stampvoeten, te schoppen,met de deuren te slaan of dingen stuk te gooien. Door te tonen wat er in hen omgaat, kunnen ze de spanning loslaten en krijgen zo weer plaats in hun hoofd om over een oplossing na te denken. Een flinke huilbui of een ferme discussie kan deugd doen. Nadien is de lucht opgeklaard en komt er ruimte en nieuwe energie om te accepteren wat er is gebeurd en om een uitweg te zoeken. Als kinderen merken dat ze op een constructieve manier met hun gevoelens om kunnen, ontwikkelen ze een goed gevoel van eigenwaarde en een positief zelfbeeld. Dat helpt hen een heel leven lang in de omgang met anderen. Met een gezonde dosis zelfvertrouwen kun je immers opkomen voor jezelf én rekening houden met een ander.

Door emoties te delen, creëer je een veilig nest

Goed met je gevoelens kunnen omgaan, maakt je veerkrachtig. Zo ga je in stressvolle situaties niet gelijk kopje-onder. Emoties kunnen immers zo heftig zijn dat ze je helemaal overspoelen. Niks mis mee: als je iets naars overkomt, is het volkomen normaal dat je (erg) verdrietig, boos of bang bent. We zijn allemaal wel eens helemaal van de kaart. Maar je veerkracht zorgt ervoor dat je na een tijdje weer overeind krabbelt. Dat je je leven vol goede moed weer in handen neemt en niet bij de pakken blijft zitten. Emoties kunnen immers veranderingen en aanpassingen in gang zetten. Door te praten over hoe je je voelt, leer je jezelf kennen en vertrouwen. Zonder zelfkennis ben je overgeleverd aan je gevoelens. Als een speelbal word je dan voortdurend heen en weer geslingerd zonder grip te krijgen op waarom dat zo is. Maar wie zichzelf kent, is zekerder over z'n gevoelens en kan z'n leven uiteindelijk beter sturen. Dat is lang geen garantie dat alles op rolletjes zal lopen. Maar veerkrachtige mensen zijn beter gewapend bij tegenslag: ze durven onaangename situaties en problemen onder ogen zien. Ze drukken ze niet weg, maar gaan op zoek naar een oplossing. En daarbij denken ze niet alleen maar aan zichzelf. Als je inzicht hebt in je eigen emoties en ze kunt verwerken zodat je je beter voelt, stap je zorgzaam en sociaal vaardiger door het leven. En dat leer je van jongs af aan. 

Uiteraard moet er niet alleen over moeilijke of lastige gevoelens gepraat worden. Samen moppen tappen en lachen tot je buikpijn hebt, werkt even verlichtend. Ook dat brengt je dichter bij elkaar. Met een kwinkslag maak je moeilijke onderwerpen beter behapbaar. Maar door open te staan voor alle emoties - de leuke én minder leuke dingen die je voelt, schep je een basisklimaat van vertrouwen. De sfeer in een gezin waar samen lachen, huilen, praten, eten een plaats krijgt, voelt veilig en warm. Ouders en kinderen kunnen er van op aan dat strubbelingen, en meningsverschillen worden uitgepraat.

Wedden dat je die beloningskaarten en strafstoeltjes of  dat huisarrest minder zal moeten bovenhalen? Je komt er samen wel uit. Natuurlijk moet je als ouder grenzen stellen, zo bied je zoon- of dochterlief duidelijkheid en houvast. Maar toon ook dat je begrijpt dat je kind daar boos of verdrietig om is. Als de storm weer gaat liggen, ziet je kind wel in dat er nog steeds kan gekozen worden binnen de grenzen van wat wel mogelijk is. Als je oprecht naar elkaar luistert, ook tijdens heftige momenten respectvol blijft, op tijd sorry kunt zeggen en wat water in je wijn wil doen, komt er vast een compromis uit de bus dat voor alle partijen werkt. 

Wat kan je doen om emoties bespreekbaar te maken?

Met je kinderen over gevoelens praten is soms makkelijker gezegd dan gedaan. Zeker als je zelf niet zo'n open boek bent of wel eens in de knoop ligt met je emoties, is het een flinke uitdaging. Maar ook al ben je extravert en open, dan nog kan het moeilijk zijn om met een boos of huilend kind om te gaan. Sterke emoties zoals woede en verdriet kunnen immers sterke reacties oproepen. Kies dus je moment. Met een kind of tiener die middenin een heftige driftbui of woedeaanval zit, kun je geen rustig gesprek voeren. Wat je wel kunt doen: in de buurt blijven (zo voelt het kind zich aanvaard, het merkt dat je z'n gevoelens erkent en accepteert) en afspreken om te praten als hij of zij is uitgeraasd. Door bijvoorbeeld te zeggen: 'Ik zie dat je nu te boos bent om te vertellen wat je dwars zit. We hebben het er straks over, als jij je weer beter voelt.' Ook als je zelf te boos bent, kan je beter even wachten om het gesprek aan te gaan.

Kinderen kunnen pas over hun gevoelens praten als ze eerst gezien hebben hoe anderen dat doen. Het is dus belangrijk dat jij als ouder ook je emoties toont. Ontdekken welke emoties er allemaal zijn, wat ze betekenen en waar ze vandaan komen, is een jarenlang leerproces. Volwassenen weten dit al vrij goed, ze hebben dan ook al lang kunnen oefenen. Kinderen en jongeren zijn nog volop bezig met die ontdekkingsreis. Ze leren aan de hand van gebaren, gelaatsuitdrukkingen, de toon van je stem... hoe jij je voelt. Laat dus niet enkel je vrolijke kant zien, maar toon ook wanneer jij je ongelukkig, droevig, kwaad of angstig voelt. Benoem je emoties, leg uit wat je voelt en waarom. Probeer dat op een rustige manier te doen: te heftige emoties kunnen kinderen afschrikken. Maar als je benoemt dat je verdrietig bent en daarom soms prikkelbaar of kortaf reageert, leert je kind respect hebben en rekening houden met die gevoelens.

De leeftijd van je kind speelt een grote rol: je voert een ander soort gesprek met een peuter dan met een puber. Maar hoe oud je zoon of dochter ook is: je kind heeft gevoelens. En die hoeven niet overeen te stemmen met wat jij op dat moment voelt. Ze kunnen zelfs precies het tegenovergestelde zijn. Hiervoor openstaan zonder te oordelen, is de kunst. Je kind heeft het recht om boos of verdrietig of onzeker te zijn. Erken de gevoelens van je kind en aanvaard ze. Wuif ze niet weg met opmerkingen als 'stel je niet aan' of 'het is helemaal niet zo erg'. Zelfs al zeg je dit met de beste bedoelingen, omdat je troost wil bieden of wil verstrooien: zo laat je hun emoties onbelangrijk of onterecht lijken. Kinderen gaan dan al gauw denken dat ze deze dingen 'niet mogen' voelen. Op termijn kunnen ze 'ongewenste' gevoelens gaan wegdrukken om aan de verwachtigen te voldoen.

Elk huisje heeft zijn kruisje, zegt men in de volksmond. Al kan dat wel verschillen in intensiteit. Kinderen met een zorgbehoefte en hun ouders hebben vaak extra veel te verwerken. Als ouder had je een andere voorstelling bij het ouderschap. Je kind loopt vaker tegen grenzen aan of moet meer inspanningen doen om nieuwe dingen te ontdekken. Ook reacties van de buitenwereld kunnen hard aankomen. Het is goed om deze frustraties te kunnen en mogen uiten. 

Deze tips komen goed van pas als je met je kind over gevoelens gaat praten:

  • hou je lichaamshouding in de gaten: onbewust geeft je lichaamstaal aan of je openstaat voor een gesprek. Neem een ontspannen, open houding aan. Ga liever niet met gekruiste armen staan, dit kan streng of defensief overkomen. En stel jezelf op ooghoogte van je kind door te knielen of te gaan zitten. Zo laat je zien dat je geïnteresseerd bent en dat jullie gelijke gesprekspartners zijn.
  • toon dat je aandachtig luistert: geef je kind tijd en ruimte om rustig z'n verhaal te doen. Onderbreek je kind niet, dan lijkt het of je niet geïnteresseerd bent. Door oogcontact te maken en af en toe instemmend te knikken, laten je merken dat je volgt. Soms is het niet mogelijk om elkaar aan te kijken, als je in de auto zit bijvoorbeeld. Dan kun je af en toe een 'hmm' laten horen of kort herhalen wat er laatst werd gezegd. Hou ook in gedachten dat kinderen oogcontact soms moeilijk vinden tijdens een gesprek, het leidt hen af van wat ze willen vertellen. Door weg te kijken kunnen ze zich net beter concentreren. Of soms vinden ze het onderwerp zo ongemakkelijk dat ze je liever niet aankijken. Ze schamen zich een beetje. Dan kan het een idee zijn om te praten terwijl je samen wat anders doet: tijdens de afwas, een fietstochtje of als je samen de hond uitlaat, lukt het misschien beter?
  • als je oprechte belangstelling toont, merk je ook non-verbale signalen op. De lichaamstaal van je kind verraadt veel, zeker als het nog heel jong is. Een peuter heeft nog niet de taal om uit te leggen wat hij voelt of wil. Die moet je net heel goed in de gaten houden om juist te kunnen reageren op z'n gedrag. Je kunt voor hem vertalen door te benoemen wat hij voelt. Dit helpt ook bij oudere kinderen, zo kunnen ze verschillende emoties en de nuances daarbinnen beter verkennen. Let wel even op dat je niet zomaar de emotie gaat invullen waarvan jij denkt dat ze speelt. Misschien huilt je kleuter niet omdat 'ie boos is, maar omdat hij teleurgesteld of jaloers is? Door open vragen te stellen, geef je je kind de ruimte om z'n gevoel zelf in te vullen: 'Toen je niet bij Loes mocht blijven slapen, voelde jij je misschien triest?'
  • praten over gevoelens is niet simpel, je stelt je immers kwetsbaar op. Stel je kind gerust met aanmoedigingen: 'zeg maar wat je denkt, ik zal heus niet boos worden' of 'Als er wat scheelt, mag je me dat altijd vertellen'. Ook door instemmend te knikken of te zeggen 'ik begrijp het' bied je veiligheid. Ook tieners hebben die veiligheid nodig om hun verhaal te willen delen.
  • op vijf minuten kun je onmogelijk een goed gesprek voeren. Maak tijd - als je kind snel-snel z'n verhaal moet doen, voelt hij zich opgejaagd en worden dingen vergeten. Zo krijgt hij het gevoel dat jij z'n gevoelens niet belangrijk vindt en hem niet begrijpt. Ga er dus voor zitten, geef je kind de ruimte om over z'n woorden en eventuele vragen na te denken. Een conversatie starten vlak voor je de deur uit moet of tegen bedtijd aan is geen goed idee.
  • soms wil een kind even ventileren om daarna alles op een rijtje te kunnen zetten. Je hoeft dus niet gelijk met raad klaar te staan. Zeker jongeren vinden het lastig als je meteen advies geeft, dat geeft weinig blijk van erkenning. Laat je kind eerst zelf nadenken, zo vergroot je z'n vermogen om problemen op te lossen. Raakt hij er niet uit? Dan kun je de voorzet geven om samen een uitkomst te bedenken.
     

Meer weten?

Online

Voor ouders

'Voel jij wat ik voel' Praten over gevoelens met kinderen en jongeren. Brochure Solidariteit voor het Gezin.

Voor jongeren

www.noknok.be: website met tips om je goed in je vel te voelen, een dipje of tegenslag te verwerken, over jezelf na te denken.

Voor kinderen

Kikker is al eens boos, bang, bedroefd. Leuke filmpjes om samen met je kind naar te kijken en zo de woorden te vinden om gevoelens en situaties te benoemen. 

De gevoelskaartjes van Klasse kunnen helpen om gevoelens te benoemen.

Boeken voor ouders

  • 'Huilen, boos zijn, ruzie. Omgaan met emoties bij kinderen van 0-8 jaar', Hanneke van Hasselt-Mooy, SWP, 2010
  • 'Het Nest. Hoe maak je van je gezin een warm en veilig nest?', Katrien Ballinckx, Borgerhoff & Lamberigts, 2015
  • 'Praten met kinderen. Een boek voor ouders en andere opvoeders', Nicole Van As en Jan Janssens, Garant, 2010

In de praktijk

Heeft jouw school al een SOS Kus- en knuffelzone? SOS Kinderdorpen introduceerde die zones in 2016, en biedt op deze manier aan ouders en kinderen de kans om nog even warm afscheid te nemen van elkaar voor ouders hun kind overdragen aan de goede zorgen van de leerkrachten. Ideetje om op de school van jouw kind te introduceren? 

Tips van documentatiecentrum docAtlas

Provinciaal documentatiecentrum docAtlas heeft een ruim aanbod aan boeken en spelmateriaal. Ze selecteerden speciaal voor dit thema een lijst vol literatuur, voorleesboeken en spelen die emoties centraal stellen. Je kan er ook als particulier terecht (in Antwerpen of Turnhout).

Je vindt de lijst hier.

Boeken om met kinderen over gevoelens te praten

Voor peuters en kleuters:

De kleur van emoties
Anne Llenas, Clavis uitgeverij, 2014, ISBN 9789044823158
Een spectaculair pop-upboek vol kleuren, vol emoties en vol verrassingen. Simpelweg voor iedereen met emoties.
 
Stappe stappe step
Miep Diekmann, Thé Tjong-Khing (ill.), Querido, 2015. ISBN 9789045117171
 
In dit boek ontdek je eenvoudige versjes voor de kleinsten. Het verscheen voor het eerst in zwart-wit in 1979. De nieuwe uitgave met ingekleurde tekeningen maakt het extra aantrekkelijk. Rode draad zijn een nieuwe baby en een jaloers eerste kindje.
 
Vrolijk
Mies van Hout, Lemniscaat, 2016. ISBN 9789047703815
 
Hoe ziet een jaloerse, verlegen of zenuwachtige vis eruit? Tekenaar Mies Van Hout kent de antwoorden. In dit kleurrijke prentenboek portretteert ze eenentwintig vissen die zich allemaal in een andere emotionele toestand bevinden. Een bont aquarium waar je jezelf verrassend vaak in weerspiegeld zal zien.

De reeks Kikker-boekjes van Max Velthuijs, Vriendjes van Leopold

  • Kikker is blij
  • Kikker is bang
  • Kikker is bedroefd
  • Kikker is boos
  • Kikker is verliefd
Niets liever dan jij
Erik van Os, Elle van Lieshout en Marije Tolman (ill.), Querido, 2016. ISBN 9789045120133
 
Deze mooie bundel staat vol vrolijke versjes over vragen en gevoelens van kinderen. Ze gaan over boze zonnetjes in huis, kruimeltjes verdriet, een verdrietige papa op schoot willen nemen… Bij elk versje zie je een ander dier of een dierenfamilie, die de speelse gedichten nog meer kleur geven.
 
Voor kinderen uit de lagere school:
 
Het varken stukslaan
Etgar Keret, David Polonsky (ill.), Podium, 2016. ISBN 9789057598081
 
Joavi krijgt geen Bart Simpsonpop van zijn vader. Die zegt dat hij verwend is en dat hij eerst moet sparen. Hij krijgt een spaarvarken in de plaats. Joavi wordt beste vrienden met het varken. Maar dan komt de dag dat hij genoeg gespaard heeft. Het varken moet stuk van zijn vader, zodat hij zijn pop kan kopen. Dit is een bijzonder en gelaagd verhaal over de invloed die ouders bewust en onbewust op hun kinderen hebben, met prachtige illustraties. Om samen over na te denken.
 
Ik wil niet naar Marokko! Op zoek naar Yori 
Laïla Koubaa en Winny Ang, Studio Sesam, 2015. ISBN 9789082345544
 
In dit omkeerboek vind je twee verhalen: Over Omar, die niet wéér op familievakantie naar Marokko wil, en aanvankelijk blij is dat ze het vliegtuig missen. En over Farah, die haar steun en toeverlaat, de kameleon Yori kwijt is, en haar angsten moet overwinnen om hem terug te vinden.
 
Voel je wat ik voel?
Jan van Coillie en Kristien Aertssen (ill.), Davidsfonds/Infodok, 2009. ISBN 9789059082960
 
Blozende wangen, ruziënde ouders, scherven van vriendschap en snippers van geluk… het komt allemaal aan bod in deze bundel. De bundel verzamelt meer dan 150 gedichten over gevoelens. De kleurrijke illustraties van verschillende tekenaars maken het helemaal af. 
 

Voor jongeren:

Dumplin' 
Julie Murphy, Moon, 2016. ISBN 9789048831449
 
Willowdean, door haar moeder Dumplin’ genoemd, is zestien en dik. Dat ze daar zelf nooit een probleem van gemaakt heeft, is heel wat met een moeder die een schoonheidswedstrijd organiseert. Maar dan begint ze een relatie met een knappe kerel. Ze besluit deel te nemen aan de schoonheidswedstrijd, om zichzelf en iedereen van haar zelfzekerheid te overtuigen. Een boek over het belang van jezelf graag zien. 
 
Wat niemand ziet 
Martijn Niemeijer, Leopold, 2016. ISBN 9789025869632
 
Ros vlucht de stad in. Haar ouders zien haar niet; haar vader is agressief en haar moeder gokverslaafd. Onderweg maakt Ros met gevonden voorwerpen haar eigen ‘afvaltuintjes’. Groot is haar verbazing als ze merkt dat iemand begint mee te werken. Er is toch ergens iemand die haar ziet. Een aangrijpend en soms hard verhaal, dat de werkelijkheid van een probleemgezin toont.
 
Waar het licht is
Jennifer Niven, Moon, 2015. ISBN 9789048821785
 
Theodore Finch wil dood. Op de balustrade van de klokkentoren ontmoet hij Violet, die getraumatiseerd is door het overlijden van haar zus. Ze worden voorzichtig vrienden. Terwijl Violet dankzij Finch weer zin krijgt in het leven, gaat het met Finch zelf goed mis. Finch en Violet vertellen om de beurt over hun ouders, hun levens, hun problemen. Dat levert een aangrijpend maar nooit sentimenteel boek op. 
 
'Bouwen aan zelfvertrouwen: als tiener anders denken over jezelf', Marijke Bisschop, Lannoo, 2004

 

vrijdag, april 21, 2017 - 16:12

Reageer

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.

Ondersteuning in je buurt

Zoek je steun bij het opvoeden van kinderen? Je kan ook in je eigen buurt terecht. Zoek hieronder via postnummer.

Zoek