Angst

angsten bijgesneden

We zijn allemaal wel eens bang. Van een spin of van een donker steegje, van onweer of schrik om dood te gaan. Ook kinderen zijn soms bang. Dat is normaal. Als ouders kan je je kind helpen bij het omgaan met angsten. Het helpt als je weet waar deze angsten vandaan komen.

Wat is angst?

Angst vertelt ons dat er gevaar is en maakt je lichaam klaar om op dat gevaar te reageren. Voor volwassenen betekent dat vechten, vluchten of verstijven. Bij kinderen gaat dat net iets anders. Daar waar volwassenen zelfstandig omgaan met hun angst, hebben kinderen een vertrouwde volwassene nodig om hen te helpen. Het is daarom heel normaal dat je kind weent, roept of ’s nachts naar je toekomt als het bang is. 

Als volwassene heb je een grote invloed op hoe een kind met angst omgaat. Je kind merkt aan je lichaamstaal of je ontspannen of bang bent. Als je kind ziet dat jij ontspannen bent, zal het zelf ook sneller ontspannen. Omgekeerd zal een kind nog meer angst hebben, wanneer je zelf ook bang bent. Probeer in angstige situaties dus zelf rustig te blijven.  

Wat zijn normale angsten en hoe ontstaan ze?

Baby's van enkele maanden oud schrikken vooral van harde geluiden, een onverwachte beweging, een val… Door de schrik gaan ze met hun handen draaien en huilen. Rond de leeftijd van 6 maanden zijn baby's vooral bang van onbekende gezichten en vreemde voorwerpen. Rond de leeftijd van 8 maanden begint je kind verdrietig te reageren als vertrouwde personen uit zijn buurt weggaan. Dat noemt men scheidingsangst. Dat kan de reden zijn waarom baby’s rond 9 maanden niet meer alleen willen inslapen of 's nachts wakker worden. Dit is een volkomen normale reactie. Scheidingsangst gaat geleidelijk over. Het duurt niet bij elk kind even lang, en kan duren tot de leeftijd van 3 jaar. 

Peuters kunnen nog steeds bang zijn voor vreemden of om alleen te zijn. In de peutertijd ontstaan vaak angsten voor dieren. Soms door een slechte ervaring, bijvoorbeeld met een blaffende hond, maar vaker gaat het om een angst die ze van iemand anders overnemen. Als je als ouder bang bent voor honden en dit ook toont, dan is er een grote kans dat je kind ook bang wordt voor honden. 
Peuters zijn vaak bang voor het donker en voor onweer. Deze angsten gaan minder snel over, omdat ze verwijzen naar echt gevaar. In het donker veranderen gewone voorwerpen in spoken of monsters. Je kind voelt zich alleen en onbeschermd. Angst voor onweer zal verminderen wanneer een kind weet hoe hij kan inschatten hoe ver het onweer is. Op jonge leeftijd kan je kind de realiteit nog niet goed inschatten en dat maakt hem angstig. Een vertrouwde volwassene helpt je kind om dit te overwinnen. Als jij altijd zegt dat je kind veilig is in bed met het nachtlampje aan, dan zal je kind na een tijdje de angst voldoende kunnen loslaten om in bed te blijven liggen. Vele angsten in de peutertijd zijn specifiek en van voorbijgaande aard. Zo kan een kind plots bang zijn om in bad te gaan, omdat het niet weet waar het water door de afvoer naartoe gaat. Na een tijd beseft je kind dat hij zelf te groot is om door het gaatje te verdwijnen. 

Je kleuter leert zijn lichaam steeds beter kennen. Dat gaat gepaard met angsten over pijn en bloed, bijvoorbeeld bang zijn voor wondjes of voor de kapper met zijn grote schaar. De rijke fantasie van je kleuter speelt een grote rol in zijn angsten. Wat een kind overdag nog perfect de baas kon, kan bij het inslapen een heuse angst worden. Een kleuter die op school een verhaal heeft gehoord over heksen en monsters, kan ’s avonds echt bang zijn dat die in zijn kamer zitten. Het geweten ontwikkelt ook op kleuterleeftijd, waardoor je kind bang kan worden voor de reactie op dingen die het heeft uitgespookt.

Rond de leeftijd van zes jaar maakt je kind een grote sprong in zijn ontwikkeling. Het maakt beter onderscheid tussen fantasie en de werkelijkheid en gaat steeds meer logisch redeneren. Sommige van voorgaande angsten verdwijnen. Door het logisch denken ontstaan wel nieuwe bezorgdheden. Je kind ziet in het nieuws dat auto’s ongevallen veroorzaken en beseft dat dit ook met papa of mama kan gebeuren. Op lagere schoolleeftijd wordt een verschil duidelijk tussen jongens en meisjes. Waar meisjes zich vooral zorgen maken over hun gezinsleden, zijn jongens vaak bezorgd over hun eigen presteren. Zowel jongens als meisjes zijn vaak bang voor het oordeel van anderen. Die angst noemen we sociale angst. Het is de angst om stom gevonden te worden door andere kinderen of volwassen en komt heel erg in de buurt bij schaamte. 

Vanaf een jaar of twaalf jaar kan je kind steeds beter nadenken over zichzelf en het eigen handelen. Daardoor is je kind meer geneigd om slecht over zichzelf te denken. Faalangst of erge sociale angst kan het gevolg zijn. Die sociale angst gaat dan vooral over het niet aanvaard of niet leuk gevonden worden door leeftijdsgenoten. Je kind gaat ook op zoek naar zichzelf. Wie ben ik, en welke plaats neem ik in in het gezin en de maatschappij? Deze zoektocht naar zichzelf kan angst met zich meebrengen. 

Bang voor terreur en aanslagen? Geweld en aanslagen maken helaas een niet meer weg te denken deel uit van de realiteit. Het kan jezelf en je kind heel bang maken. Lees hier hoe je daarover met je kind kan praten. 

Wat kan ik doen om mijn kind te helpen omgaan met angst?

Kinderen hebben angsten nodig. Het is niet de bedoeling dat je kinderen van al hun angsten afhelpt. Angst is ook een beschermingsmechanisme. Stel je voor dat je kind geen angst meer kent en zomaar alles doet wat er in zijn hoofd opkomt... Het is wel belangrijk om je kind leert om met de angst om te gaan. Angsten verdwijnen nooit helemaal. Ook als volwassene kan je nog scheidingsangst voelen. Beeld je in dat je in het buitenland op uitstap bent en plots kan je de gids nergens meer vinden…

Om je kind te leren omgaan met zijn angsten, is het belangrijk om het te laten wennen aan datgene waar het bang voor is. Wat je zeker niet mag doen, is het onderwerp van de angst vermijden. Zo maak je de angst alleen maar groter en geef je je kind het gevoel dat hij gelijk heeft om er bang voor te zijn. Is je kind bang voor honden, laat hem dan geleidelijk aan wennen met jouw hulp: 

  • Om uit te leggen wanneer een hond gevaarlijk is en wanneer niet.
  • Om het goede voorbeeld te geven door zelf de hond te aaien waar je kind bang voor is.
  • Om je kind aan te moedigen zelf naar de hond toe te gaan en deze te aaien. 

Wanneer wordt angst een probleem?

Soms wordt bang zijn een echte belemmering. Angst is problematisch als de reactie niet tijdig afneemt zodra de aanleiding is verdwenen. Bijvoorbeeld als je kind bang is voor het donker en 15 minuten nadat het licht is aan gegaan nog steeds in alle staten is. Ook als een kind langdurig niet meer normaal kan functioneren door de angst, is er een probleem. Bijvoorbeeld een kind dat bang is voor kleine beestjes en daarom niet durft buiten te spelen met de andere kinderen. Tenslotte is een angst ook problematisch wanneer een kind wel doet wat hij moet doen en de angst niet vermijdt maar er echt heel erg onder lijdt. Bijvoorbeeld een tiener die doodsangsten uitstaat bij het geven van een presentatie op school. 

Mijn kind lijdt onder zijn angst. Wat kan ik doen?

Het is helaas niet zo gemakkelijk om de oorzaak van overmatige angst te achterhalen. Gelukkig hoef je de oorzaak niet te kennen om de problematische angst aan te pakken. 

  • Neem de angst van je kind serieus. Door te doen alsof een kind te oud is om bang te zijn voor iets, durft je kind misschien niet meer over zijn angst praten.
  • Help je kind om zijn emoties te verwoorden. Zo leert hij de angst goed kennen.
  • Zoek samen de oorzaak van de angst. Buikpijn op de eerste schooldag komt niet door het ontbijt van die ochtend, maar wel door de spanning voor het onbekende.  
  • Soms loopt angst zo erg uit de hand, dat een professional nodig is om je kind ermee te leren omgaan. Wees dan ook niet bang om je door een professional te laten bijstaan.
     

Meer lezen

Ondersteuning in je buurt

Zoek je steun bij het opvoeden? Het Huis van het Kind helpt je op weg.

Vind het Huis van het Kind in je buurt.

Stel je vraag

Een vraag over opvoeden?  De Opvoedingslijn geeft een antwoord op maat.

Stel je vraag via het contactformulier.