Genderbewust opvoeden

genderbewust opvoeden bijgesneden.jpg

Jongens en meisjes: zijn ze echt zo verschillend? En hoeveel invloed heeft jouw opvoeding op hun gedrag dat als 'typisch voor jongens' of 'echt meisje' wordt gezien? Kortom, genderbewust opvoeden, wat is het en hoe doe je dat?

'Echte' jongens en 'echte' meisjes bestaan niet

Roze geboortekaartjes voor meisjes, blauwe voor jongens: al vanaf de geboorte merk je hoe de maatschappij ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’ bepaalt. Toch is je biologische geslacht maar een deeltje van jouw seksuele identiteit. Andere onderdelen van die identiteit zijn ook:
•    je identiteit (voel je je eerder mannelijk, eerder vrouwelijk of allebei tegelijk?)
•    je expressie (je kledij, make-up, je kapsel, je gedrag)
•    je aantrekking (hetero, homo, lesbisch, biseksueel, aseksueel of nog iets anders?)
Iedereen heeft een unieke combinatie van al die onderdelen. Elk onderdeel staat los van het andere: een heteroseksuele jongen kan zich graag flamboyant kleden. Een meisje dat houdt van ravotten en auto’s, kan zich heel vrouwelijk voelen. 
Zijn de verschillen tussen jongens en meisjes aangeleerd of aangeboren? Van allebei een beetje: er zijn biologische verschillen tussen kinderen, afhankelijk van het geslacht. En er is het aspect gender: heel wat mensen behandelen je kind (on)bewust anders naargelang het een jongen of een meisje is. Dat komt door alle ideeën en verwachtingen die de woorden ‘meisje’ of ‘jongen’ oproepen. We associëren bepaalde kledij, speelgoed of gedrag met geslacht. Uit onderzoek blijkt dat driejarigen al behoorlijk stereotiepe ideeën hebben over wat het betekent om een jongen of meisje te zijn.

Mogen zijn wie je bent

In hun zoektocht naar wie ze zijn, experimenteren kinderen en jongeren met activiteiten, spelletjes en sociale vaardigheden. Wil je genderbewust opvoeden? Dat betekent dat je je er bewust van bent dat ‘echte’ jongens en ‘echte’ meisjes niet bestaan. Je wijst je kind op de bestaande clichés. Je kind mag een eigen keuze maken, gebaseerd op zijn persoonlijkheid. Zo ontdekt het zijn talenten, los van de bestaande stereotypen. 
Jongens kunnen ontdekken dat ze graag en goed zorgen en dansen, meisjes merken dat ze goed kunnen timmeren en bouwen. 
Ook in je taalgebruik sta je stil bij de clichés. Zinnen als ‘jongens huilen niet’ of ‘meisjes zijn gehoorzamer dan jongens’ beperken je kind in de ruimte dat het kan geven aan bepaalde gevoelens. 

Dat die vastgeroeste ideeën en verwachtingen nog veel invloed hebben, blijkt onder meer uit:
Studiekeuze
Op alle onderwijsniveaus zijn er richtingen die men vaak als ‘typische’ jongens- en meisjesrichtingen aanziet. Een klas autotechniek, elektromechanica, verzorging of schoonheidszorg bestaat dikwijls uit allemaal jongens of allemaal meisjes. Er is wel wat beweging: de STEM-richting, die wetenschappen centraal stelt, trekt de laatste jaren steeds meer meisjes aan. Maar in het beroeps- en technisch onderwijs verandert er zeer weinig. Ook in het hoger onderwijs is de genderkloof nog groot: minder dan 7% van de IT-diploma’s gaan naar vrouwen. En het aantal mannen in de richting kinderzorg of kleuteronderwijs is op één hand te tellen. 
Ideeën en verwachtingen
Al zien veel jongeren beide ouders uit werken gaan en zijn vaders steeds meer betrokken bij de opvoeding, toch blijven jongeren er erg stereotiepe ideeën en verwachtingen op na houden.
Maar liefst 24% van de jongens denkt dat vrouwen liever thuis blijven dan te gaan werken.
13% van de jongens zou het vervelend vinden om onder een vrouwelijke baas te werken.
31% van de jongens vindt dat je jongens vrijer kan opvoeden dan meisjes, 10% van de meisjes is het daar mee eens.
28% van de jongens vindt het nog steeds logisch dat een man minder doet in het huishouden
En slechts 26% van de jongens vindt dat er verplicht evenveel vrouwen als mannen in het parlement zouden moeten zetelen.
(bron: Humo’s jongerenenquête 2015)

Wat kan je doen?

Speelgoed
In speelgoedwinkels suggereren de foto’s op de verpakkingen en de kleuren heel vaak voor wie het speelgoed bedoeld is. Ga regelmatig voorbij aan de roze/blauwe indeling en kies voor een neutrale variant: schoolmateriaal en fietsen in rood, oranje of groen, boeken waarin jongens zich verstoppen als het onweert en meisjes niet bang zijn voor spinnen, houten bouwblokken in plaats van een bouwdoos met vliegtuig of prinsessenkasteel. Dat broers en zussen zo ook makkelijker samen zullen spelen is een extra bonus.

Dring niks op!
Ziet de kamer van je dochter eruit als een ontplofte roze taart? Is je zoon in de ban van zwaarden? Zowel kleine jongens als meisjes gaan vaak door een fase waarin ze erg genderstereotiep gedrag en voorkeuren hebben. Ook dit is een belangrijke stap in hun ontwikkeling. Leg je kind niets op maar bied wel neutraal speelgoed aan.
Ook als je kind zich een tijd net extra aangetrokken voelt tot (spel)gedrag dat stereotiep bij de andere sekse hoort, moet je je absoluut geen zorgen maken.

Is een meneer met lang haar een meisje?
“Waarom lachen ze met mijn roze t-shirt?” “Waarom heeft die meneer lang haar?” “Waarom ben jij niet altijd thuis zoals de mama van Noor?” “Mogen meisjes ook op judokamp?” 
Antwoord eerlijk op vragen van je kind zonder in stereotypen te vervallen. Leg uit dat er elke mens uniek is maar dat er ook veel gelijkenissen zijn. Mensen mogen zijn wie ze zijn. Geef voorbeelden uit je eigen omgeving: jullie zijn allebei meisjes maar de ene heeft kort haar, de andere lang haar. Of: mama en papa hebben afgesproken om elk een dag minder te gaan werken, omdat we ook allebei voor het huishouden en de kinderen willen zorgen. Spreek hen uitdrukkelijk tegen als ze stereotiepe uitspraken doen over zichzelf of anderen. 

Huilen mag. Of niet?
Hoe reageer jij als je zoon huilt of je dochter assertief uit de hoek komt? Hoe troost je? Hoe spreek je een meisje aan? Jongens krijgen vaak te horen dat ze stoer en flink moeten zijn, van meisjes wordt vaker verwacht dat ze lief en gehoorzaam zijn. Tracht ook daar te reageren vanuit een neutrale hoek en laat je kind toe zijn gevoelens te tonen, ook als ze ingaan tegen de verwachtingen.

Kritisch denken kan je leren 
Wees ervan bewust dat ook jij beïnvloed bent door de wereld rondom ons en probeer je blik open te houden. Toon je kinderen dat er heel veel verschillende persoonlijkheden zijn en dat die minder te maken hebben met jongen of meisje, en des te meer met karakter en persoonlijkheid. Ook de invloed van je omgeving is niet te onderschatten. 
Boeken zijn een prima middel om de kritische geest van je kinderen aan te wakkeren. Er zijn heel wat leuke kinderboeken op de markt die op een fantasierijke manier stereotypen doorprikken. Hier vind je al enkele voorbeelden.
 

Meer lezen

Meer over deze leeftijd

Meer bij onze partners

Ondersteuning in je buurt

Zoek je steun bij het opvoeden? Het Huis van het Kind helpt je op weg.

Vind het Huis van het Kind in je buurt.

Stel je vraag

Een vraag over opvoeden?  De Opvoedingslijn geeft een antwoord op maat.

Stel je vraag via het contactformulier.