Verlies en verdriet

verlies en verdriet bijgesneden.jpg

Verlies hoort bij het leven. Kinderen rouwen als iemand sterft met wie ze een nauwe band hadden. Maar ook bij een scheiding, vrienden die ver weg gaan wonen of een huisdier dat sterft, zijn kinderen verdrietig en voelen ze verlies. 

Hoe kan ik mijn kind helpen omgaan met verlies?

Elk kind ervaart verlies op een andere manier, net zoals volwassenen. Zelf heb je vroeger misschien geleerd dat emoties tonen niet oké is en dat je dingen vooral verwerkt door verder te gaan met je leven. Toch is het voor je kind belangrijk om over een verlies te kunnen praten en te mogen rouwen. Vind je niet altijd de juiste woorden? Of vind je nooit een goed moment om erover te praten? Kijk dan goed naar de signalen van je kind. Hoe gaat je kind er zelf mee om? Merk je dat hij of zij met jou in gesprek wil gaan? Dan is het goed om zo open mogelijk te luisteren. Tracht eerlijk te antwoorden op vragen en het gevoel van je kind te aanvaarden. Jij kent je kind het best. Je kan zelf het beste inschatten met welke informatie je kind al overweg kan en welke informatie je best achterwege laat. 

Waaraan merk ik dat mijn kind rouwt?

Niet elk kind toont gemakkelijk zijn gevoelens. Je kan letten op veel signalen: is je kind nog even plezierig met de dingen bezig als vroeger? Is je kind stiller dan vroeger? Sommige kinderen tonen bij verlieservaringen heel weinig emotie, of zo lijkt het toch. Ook als je kind niet huilt of niet over het verlies wil praten, zijn er soms minder zichtbare signalen. Je kind voelt zich plots minder goed, heeft hoofd- of buikpijn of is erg moe. Naast die lichamelijke signalen kan je kind ook moeite hebben om zich te concentreren, afwezig of vergeetachtig zijn,...

Soms tonen kinderen ook helemaal niet hoe ze zich voelen, omdat ze denken dat hun ouders het zelf al moeilijk genoeg hebben. 

Toen ik 6 jaar was, is mijn broertje doodgegaan. Mama en papa moesten toen veel wenen. Ik wou toen niet wenen bij mama en papa want dan weenden zij nog meer. (Youssef, 8 jaar)

Ook dan is het belangrijk om de emoties toe te laten en er met je kind over te praten. Je mag als ouder best tonen dat je verdrietig bent. Zo leer je kinderen net dat het oké is om verdriet te hebben en emoties te tonen. Het toont ook dat je kind bij jou terecht kan tijdens het rouwproces. 

Ik herken mijn kind niet meer... wat kan ik doen? 

Soms verstopt je kind zijn gevoelens zo goed of is het zo overweldigd door de emoties, dat het verdriet zich uit door moeilijker gedrag. Je kind kan agressief zijn, tegenspreken, ruzie uitlokken,... Zie dit gedrag niet als een verzet tegenover jou en voel je ook niet schuldig omdat je de signalen niet hebt gezien. Je kind heeft nu grenzen én begrip nodig. Toon dat die gevoelens van boosheid, verdriet, welk gevoel dan ook, er zeker mogen zijn. Tegelijkertijd kan je aangeven dat je het gedrag niet oké vindt. Je kan bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik begrijp heel goed dat je nu verdrietig bent, toch wil ik niet dat je op de kasten schopt. Kunnen we er misschien even over praten?’

Je staat er niet alleen voor

Niet alle signalen van je kind zal je thuis goed opmerken. Ook de leerkracht, de leider in de jeugdbeweging, een familielid of vriend kunnen veranderingen zien in het gedrag van je kind. Breng hen op de hoogte van jouw bezorgdheid. Soms is het gemakkelijker voor je kind om over zijn gevoelens te praten met iemand anders dan papa of mama. Zeker als je zelf ook nog erg verdrietig bent. Hulp vragen is geen teken van zwakte. Integendeel, door tijdig steun te aanvaarden, kan je vaak vermijden dat het gedrag van je kind ontspoort.

Hoe ervaren kinderen de dood? 

Hoe kinderen omgaan met de dood en wat ze ervan begrijpen, hangt af van hun leeftijd. Hieronder vind je een kort overzicht per leeftijd. Weet dat elk kind op zijn tempo ontwikkelt en op zijn eigen manier rouwt, dus het schema geeft vooral richting aan. 

  • 0-2 jaar: In de eerste levensmaanden huilen baby’s vooral meer door het ontbreken van hun vertrouwde zorgfiguur. Een andere vertrouwde zorgfiguur die in de plaats komt, vangt dat snel op. Toch voelen ook baby's het verlies. Vanaf 4 maanden blijken baby’s hard te moeten wennen aan veranderingen in hun omgeving: de vertrouwde warmte en de stem van mama die ontbreekt, de manier waarop papa troost,... Baby's reageren vooral door veranderingen in het eet- en slaappatroon. 
  • 2-5 jaar: Op deze leeftijd beseffen kinderen nog niet dat de dood onomkeerbaar is. Ze kunnen hun gedachten en gevoelens nog niet altijd in woorden uitdrukken. Ze verzinnen vaak fantasieverhalen om de dood te verwerken. 
  • 5-8 jaar: Ze beginnen te begrijpen dat de dood permanent en onomkeerbaar is, maar beseffen nog niet dat dit hen ook kan overkomen. Wel zijn ze heel nieuwsgierig naar alle details die met de dood te maken hebben. Op die leeftijd zijn kinderen heel kwetsbaar, verbergen ze hun gevoelens en huilen ze vaak in stilte om niet als baby over te komen.  
  • 8-12 jaar: Nu kunnen kinderen steeds beter abstract denken. Ze beseffen wat de dood betekent, dat iedereen sterft en dat het onomkeerbaar is. De dood van een ouder kan ervoor zorgen dat het kind terug kinderlijke gevoelens krijgt, maar die niet wil uiten. Soms zijn ze dan opstandiger en prikkelbaar. Te vaak wordt dit gezien en behandeld als moeilijk gedrag, waardoor kinderen zich niet aanvaard voelen. Kinderen op deze leeftijd voelen veel verdriet, maar duwen het vaak weg tot iemand hen de veiligheid biedt om erover te vertellen. 
  • 12-18 jaar: Jongeren voelen zich vaak zo machteloos dat ze terug zouden willen naar hun jeugd, waar ze dachten beschermd te zijn voor de dood. Toch verwachten we vaak van hen dat ze zich al volwassen gedragen. Soms voelen jongeren zich schuldig over hoe ze zich hebben gedragen tegenover de persoon voor die overleed. Dit kan het rouwproces bemoeilijken. Ondersteuning kan nodig zijn. 

Wat kan ik nog doen om mijn kind te helpen na de dood van een geliefde?

  • Vertrouwde routines op school of in de kinderopvang, geven je kind een veilig gevoel. Kinderen gaan pas rouwen als ze zich veilig voelen.
  • Praten en luisteren helpen. Laat je kind zelf bepalen wanneer en waarover het wil praten.
  • Gebruik eenvoudige woorden tijdens dit gesprek. Wees eerlijk. Kinderen zullen de werkelijkheid anders verwarrend vinden. Je mag je kind ook best helpen met het verwoorden van zijn gevoelens. 
  • Accepteer de manier waarop je kind omgaat met het verdriet. Laat je kind merken dat huilen mag, en dat lachen niet ‘verboden’ is. Wie zijn verdriet niet mag tonen, trekt zich terug en dat vergroot de kans op lichamelijke klachten. Ook een tekening maken of een brief schrijven, kunnen manieren zijn om gevoelens te uiten.
  • Betrek je kind bij het overlijden en het afscheid, indien nodig reeds op voorhand. Wil je kind mee naar de uitvaart of de begraafplaats? Vertel dan wel hoe dat verloopt. 
  • Het is normaal dat je momenteel zelf ook erg verdrietig bent. Leg aan je kind uit dat dat normaal is en dat het zelf ook niet moet aarzelen om zijn gevoelens te tonen. 
  • Hoe moeilijk de dood ook te aanvaarden is, het maakt deel uit van het leven. Als jij er op een natuurlijke manier over kan praten, zal dat je kind zeker helpen om het overlijden van een naaste te aanvaarden.

 
 

Meer lezen

Meer lezen over dit thema

Meer over deze leeftijd

Meer bij onze partners

Ondersteuning in je buurt

Zoek je steun bij het opvoeden? Het Huis van het Kind helpt je op weg.

Vind het Huis van het Kind in je buurt.

Stel je vraag

Een vraag over opvoeden?  De Opvoedingslijn geeft een antwoord op maat.

Stel je vraag via het contactformulier.